KLAROS
Klaros’un Yeri ve Coğrafi Konumu
İzmir ili, Menderes ilçesi, Ahmetbeyli Köyü sınırları içinde kalan, Klaros Kutsal Alanı, Cumaovası’nın (Menderes) güneyinde, ovayı güneydeki Kuşadası Körfezine bağlayan Ahmetbeyli Vadisinin (Ales) taban düzlüğünde yer alır. Kutsal Alanın İ. Ö. 294 yılına değin bağlı olduğu kuzeydeki anakenti Kolophon’a (Değirmendere) uzaklığı 13 km., bu tarihten sonra bağlı olduğu güneydeki ana kenti Notion’a (Sahil evleri) uzaklığı ise 2 km. dir.
Kutsal Alanın Lokalizasyonu ve Kazıların Tarihçesi:
İ. Ö. XII. yüzyılda kuruluşundan İ .S. IV, yüzyılda terk edilişine değin bir “Bilicilik Merkezi“ olarak işlev yapmış olan Kutsal Alanın lokalizasyonu C. Schuchhardt tarafından 1886 yılında yapılmıştır. Schuchhardt’ın ardından Ales vadisindeki araştırmalar 1904 yılında Th. Macridy Bey tarafından başlatılmıştır. Macridy Bey, 1907 yılında Kutsal Alanda alüvyal dolgudan yüzeyde kalabilen tek sütunun aşınmış yüzeyinden, kutsal alanı saptamış ve sondaj yaparak kanıtlamıştır. Ancak Klaros’daki ilk bilimsel kazı Th. Macridy ve Ch. Picard tarafından 1913 yılında başlamış ve bu kazı döneminde Güneydeki Propylon ve doğusundaki büyük eksedra ile 125 yazıt bulunmuştur. Birinci Dünya savaşının başlaması nedeni ile kazı terk edilmiştir.
Klaros’un ikinci. dönem kazıları 1950 yılında epigraf L. Robert tarafından başlatılmış, 1961 yılına değin devam eden kazılarda, bugün ayakta olan Apollon Klarios, Artemis Klaria Tapınakları ve Apollon, Artemis ve Leto’nun anıtsal kült heykelleri ile doğudaki sunakları, kutsal yolun batısında yer alan onur yazıtları, güneş saati ve koltuk gün ışığına çıkarılmıştır.
Kutsal Alandaki üçüncü dönem kazıları J. De La Genière tarafından 1988 yılında başlatılmıştır. Bu dönemde mimari eserler olarak Apollon ve Artemis’e adanmış olan erken Arkaik, geç Arkaik ve Hellenistik sunaklar çok zengin sunularla, pişmiş toprak figürinler (1500 adet ) ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca ender eserlerden olan iki mermer Arkaik Kuros heykeli, Hellenistik döneme tarihlenen birçok mermer heykel başları ve ünik eser olan yüz adet hayvan bağlama blokları Hekatomb bulunmuştur.
Klaros’un dördüncü, ancak birinci dönem Türk Kazıları 16 Temmuz 2001 tarihinde Bakanlar Kurulu kararı ile Nuran Şahin başkanlığında başlatılmıştır. 1997 yılına değin bir Fransız Kazısı olan Klaros Kazısı 2001 yılından itibaren bir Türk Kazısına dönüştürülmüştür.
Apollon Klarios Bilicilik Merkezinin Tarihsel Gelişimi
Kutsal alanın kuruluşu, Kolophon kentinin Akha kolonizasyonu dönemine değin gitmektedir. Kolophon kentinin yerel halkı karlardır. Kentin Myken yerleşimi, İ. Ö. XIII. yüzyıl sonu, XII. yüzyıl başında, Girit’ten gelen, Akha kökenli göçmenlerle başlar. Kentin Myken yerleşiminin kurucusu Rhaikos’tur (Oikistes). Kente, Akha kökenli göçmenlerin ardından, Yunanistan’ın Thebai kentinden sürülen bir grup Thebaili göçmen gelir. Kolophon’a gelen göçmenler arasında, Apollon rahibi Teiresias’ın kızı Manto’da vardır. Rhaikos’la evlenen Manto, Delphoi Apollon’unun emri ile Apollon Klarios Bilicilik Merkezini kurar. Bazı antik yazarlara göre, Klaros’daki kutsal kaynak, ülkesinden sürülen Manto’nun göz yaşlarından oluşmuştur. Bilicilik merkezi, Troia savaşları sırasında Kolophon’un yöneticisi olan Rhaikos’la Manto’nun oğlu ve aynı zamanda Apollon’un kahini olan Mopsos döneminde ünlenir. Apollon Klarios Kutsal Alanına ilk kişisel baş vurular Aleksandros ‘la (Büyük İskender) (Yeni Smyrna’yı kurma rüyası için başvurusu) başlar ve yoğun şekilde devam eder. ilginç olan bugün Yortanlı Kurtarma kazısı ile gün ışığına çıkarılan Allianoi Sağlık Merkezi hakkında bilgi veren tek yazar olan Aelius Aristides, Apollon Klarios’un önerisi ile Allianoi gitmiş ve Allianoi Sağlık Merkezi ve buradaki yerleşime ait çok sınırlı olan bilgi kendisi tarafından verilmiştir. Aristides’in Allianoi Sağlık Merkezi’ne gelme öyküsü, Klaros Kutsal Alanındaki (Ahmetbeyli) bir yazıttan bilinmektedir (onur heykeli kaidesindeki yazıt halen Kutsal Alanda bulunmaktadır). Hastalığı nedeni ile endişeli olan Aristides, üvey babası Zosimos’u kahin tanrı Apollon Klarios’a kehanet baş vurusu için gönderir. Tanrı, Aristides’e “Telephos’un ünlü kentinin (burada Pergamon kast ediliyor) olduğu Kaikos vadisindeki Asklepios kür merkezine değil, şifalı suları olana gideceksin“ kehanetinde bulunur. Aristides’de Hieroi Logoi (Kutsal Konuşmalar) adlı eserinin Üçüncü konuşması olan “Allianoi Sularına Yolculuk“ a “Beni buraya tanrı (Apollon) gönderdi” sözleri ile başlar. Kahin Tanrı Apollon’un, sağlık için baş vuru da bulunan kişileri, sağlık tanrısı oğlu Asklepios’a gitmelerini bildiren kehanetler vermesi çok doğaldır. Apollon Klarios’a sağlık sorunları nedeni ile baş vuran bazı kentlerden (Kaisera Troketta, Kallipolis, Pergamon İ. S. II. yüzyılda Batı Anadolu’da veba salgınının olduğu anlaşılmaktadır. Bilicilik merkezinin en ünlü olduğu dönem İ. S. II. yüzyıldır. Ünlü Bilicilik merkezine Kuzey Afrika’dan- İngiltere’ye değin baş vuruların yapıldığı bilinmektedir. Ayrıca Apollon Klarios Bilicilik Merkezine Hellenler dışında Barbarların da baş vurabilmesi ünlenmesine neden olmuştur. Delphoi Apollon’una Hellenler dışında hiç kimse baş vuruda bulunamıyordu. Bu kutsal alan dünya vatandaşlığı kavramının uygulandığı Anadolu’daki ikinci merkezdir.
Apollon Klarios Kutsal Alanının Anadolu ve Dünya Arkeolojisindeki Önemi
Tüm tanrılara çok sayıda hayvan kurban edildiği antik yazarlardan biliniyor. Ancak diğer tanrılardan farklı olan Apollon bir Hekatombaios’tu. Birçok kentte bu ayda Hekatombaion Bayramları kutlanıyor ve tanrıya aynı anda yüz hayvan özellikle de boğa kurban ediliyordu.
Klaros Kutsal Alanında bulunmuş olan Hekatomb ilk arkeolojik kanıt olmaktadır.
Klaros Kutsal Alanı, anıtsal boyutta (8.m. yüksekliğinde) kült heykelleri (Apollon, Artemis ve Leto) insitu bulunmuş ender kutsal alanlardan biridir.
-Tapınağının Krepisi (basamakları) dahi yazıtlı (Apollon Klarios Tapınağı) olan Ünik Kutsal Alandır.
2001-2003 yılı buluntularından örnekler
------